Người giữ lửa làn điệu Then của dân tộc Tày
Ngày xuất bản: 19/01/2020 12:09:00 CH

Với mong muốn các làn điệu Then của dân tộc được bảo tồn mãi mãi và phát huy giá trị, hơn 50 năm qua, nghệ nhân Nguyễn Mạnh Thẩm, thôn Nà Đồn, xã Thanh Tương - Người được Chủ tịch nước tặng danh hiệu nghệ nhân ưu tú vẫn miệt mài nghiên cứu, sưu tầm các làn điệu Then cổ, sau đó, dịch và truyền dạy cho thế hệ trẻ.

 

 

Năm nay, dù đã bước sang tuổi 84, nhưng nghệ nhân ưu tú Nguyễn Mạnh Thẩm vẫn rất nhanh nhẹn. Ông vẫn miệt mài truyền dạy các làn điệu hát then cho các cháu nhỏ đam mê hát then trong xã. Bên bếp lửa của căn nhà sàn nhỏ, nơi Nghệ nhân Nguyễn Mạnh Thẩm sinh sống, ông tâm sự về những ngày đầu tiên bén duyên với hát then. Với niềm đam mê ca hát, nhất là các làn điều dân gian từ thuở tham gia bộ đội, sau khi xuất ngũ ông bắt đầu tham gia lớp bồi dưỡng ở Đại học văn hóa nghệ thuật Việt bắc. Sau 1 năm tham gia tập huấn ông được cử về dạy hát then tại các huyện như Hàm Yên, Yên Sơn, Sơn Dương… trên địa bàn tỉnh. Đến nay, khi tuổi đã cao ông vẫn tham gia các hoạt động văn hóa văn nghệ của địa phương. Cũng theo nghệ nhân ưu tú Nguyễn Mạnh Thẩm, Then có trên 40 làn điệu then cổ. Then thường được hát vào các dịp như chào mùa xuân mới, cúng mát nhà, vào nhà mới, đầy tháng… Gồm Then kỳ yên (cầu điều lành và điều tốt) và Then lễ hội. Then kỳ yên có nội dung chủ yếu, cầu chúc, chữa bệnh. Lễ cầu yên được tổ chức vào dịp cuối năm hoặc đầu năm tùy thuộc vào từng nơi để cúng tổ tiên, cầu mong tổ tiên phù hộ. Còn Then lễ hội thiên về giải quyết tinh thần cho vui vẻ, xua tan phiền muộn, cực nhọc vất vả trong cuộc sống để thỏa mãn ước vọng con người và muôn vật sinh linh. Nhóm khúc hát này thường gặp là Then lễ vào nhà mới, cầu mùa, lễ cốm… với mong muốn cầu mong mùa màng tốt tươi, mong thần Nông mưa thuật gió hòa.

Không chỉ là người “giữ kho báu” của làn điệu Then cổ, nghệ nhân ưu tú Nguyễn Mạnh Thẩm luôn đau đáu trong lòng việc bảo tồn và truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ, vì ông hiểu hơn ai hết, hát Then là một loại hình nghệ thuật truyền miệng, nếu không rèn luyện thì sẽ bị mất dần đi. Để bảo tồn được làn điệu hát Then cũng rất là khó, phải phiên dịch từ những cuốn sách cổ, lời cổ. Không phải ai cũng hát được Then, phải có năng khiếu, có người học vài buổi là biết được ngay, nhưng cũng có người học mãi cũng không học được. Cho nên nghệ nhân luôn cố gắng hết mình để giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Tày. Để con cháu sau này biết được, gìn giữ được cái hay trong làn điệu Then. Ngoài giữ gìn các làn điệu then cổ, nghệ nhân còn dành thời gian cho việc sáng tác những bài hát lời mới phổ nhạc theo làn điệu hát then, đến nay nghệ nhân đã sáng tác được hơn 30 bài, truyền dạy lại cho người dân, các thế hệ con, cháu trong thôn, trong xã. Để mỗi dịp xuân về, dưới nếp nhà sàn, những làn điệu hát then sẽ được cất lên với ý nghĩa cầu cho năm mới ấm no, gia đình hạnh phúc.

Với những đóng góp trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, góp phần vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc, nghệ nhân Nguyễn Manh Thẩm đã được Chủ tịch nước ký Quyết định trao tặng nghệ nhân ưu tú (tháng 11 năm 2015) và nhiều thành tích khác trong công cuộc giữ gì và phát huy giá trị bản sắc văn hóa của dân tộc.

Bài, ảnh: Hà Huế

Tâm tình cô gái Na Hang

Về Na Hang quê anh

Giữa rừng Na Hang