Tết của người Dao đỏ
Ngày xuất bản: 19/01/2020 11:29:00 SA

          Hòa trong không khí sắc xuân đang về, cũng như các dân tộc khác. Người Dao đỏ ở xã Đà Vị (Na Hang) vẫn giữ được bản sắc văn hóa độc đáo, nhất là phong tục đón tết cổ truyền của dân tộc. Năm nay, niềm vui đón tết như được nhân đôi khi họ vinh dự được đón nhận Bằng công nhận nghệ thuật trang trí trên trang phục truyền thống của người Dao đỏ là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Vui đón Tết cổ truyền dân tộc, đồng bào Dao nơi đây cũng không quên nhắc nhau đoàn kết, xây đắp cuộc sống ngày càng no ấm, hạnh phúc.

 

Chị em phụ nữ Dao đỏ đồ xôi để làm bánh đón tết

 

Khi năm cũ sắp qua, năm mới cận kề, người Dao đỏ lại tất bật chuẩn bị những thứ thiết yếu cho một cái tết đầy đủ nhất. Từ ngày 20 tháng Chạp, nhà nhà lo sửa sang nhà cửa, chuẩn bị lá dong, gạo nếp, rượu thịt đón Tết… Việc quan trọng nhất của mỗi nhà là chọn ngày đẹp trong 10 ngày còn lại cuối năm để đón thầy cúng về làm lễ, trước là để cúng tổ tiên, thông báo cho tổ tiên rằng năm cũ sắp qua năm mới sắp tới. Đây cũng là dịp để con cháu tỏ lòng biết ơn đến ông bà, tổ tiên đã phù hộ cho con cháu trong năm qua. Sau là đuổi trừ tà ma, tiễn mọi điều xấu rủi ro theo năm cũ, cầu cho mọi sự an lành, may mắn, thịnh vượng trong năm mới sẽ đến. Sau đó, thầy cúng sẽ viết chữ lên những mảnh giấy màu đỏ để dán lên bàn thờ, cửa ra vào, chuồng gia súc với ý nghĩa cầu cho sức khỏe, mùa màng bội thu.

Những ngày cuối của tháng Chạp bận rộn, mỗi gia đình sẽ đồ xôi giã bánh dày, mổ  lợn để làm thực phẩm ăn trong dịp Tết, phần còn lại sẽ làm thịt treo gác bếp làm thức ăn dự trữ ra Giêng phục vụ sản xuất. Người Dao đỏ cũng gói bánh chưng như các dân tộc khác, ngoài ra họ cũng mua bánh, mứt, kẹo để ngày Tết thêm phong phú. Người Dao đỏ hầu hết tự cất rượu từ ngô, men lá. Thứ rượu nấu bằng ngô hạt, được ủ lâu ngày bằng men lá và cất cách thủy sẽ cho ra thứ rượu trong vắt, phảng phất mùi thơm của ngô quyện với hương lá rừng. Trong đêm giao thừa, bàn thờ mỗi nhà đều có mâm lễ cúng tổ tiên gồm: 1 con gà luộc, bánh dày, bánh chưng, hoa quả, rượu và 2 cây mía còn đủ ngọn, lá dựng hai bên. Đúng thời khắc chuyển giao từ năm cũ sang năm mới, các thành viên trong gia đình sum họp quây quần bên bếp lửa, cầu chúc cho nhau mọi điều tốt lành, đẩy lùi mọi rủi ro theo năm cũ. Sau đó họ đốt giấy tiền, vàng mã, cầu mong một năm mới nhiều tài lộc, cuộc sống sung túc làm ăn thuận hòa.

 

Năm nay, niềm vui đón tết như được nhân đôi khi họ vinh dự được đón nhận Bằng công nhận nghệ thuật trang trí trên trang phục truyền thống của người Dao đỏ là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

 

Theo phong tục tập quán, mọi thủ tục cúng, dâng lễ thắp hương đón Tết của người Dao đỏ đều làm trong năm cũ, từ ngày 20 đến 30 tháng Chạp âm lịch và từ ngày mùng 1 đến 15 tháng giêng âm lịch không được cúng bái, trừ gia đình có người  chết và không được làm việc xấu, ảnh hưởng đến gia đình, làng xóm. Sáng mùng 1 Tết cả gia đình thức dậy không đi chơi các nhà khác, người Dao đỏ kiêng kỵ nhất là đàn bà, con gái xông nhà vào dịp Tết nên các gia đình thường sẽ hẹn anh em, bạn bè là nam giới có uy tín, thân thiết với gia đình, có cuộc sống đàng hoàng đến xông nhà vào sáng mùng 1 Tết. Mỗi gia đình đều tổ chức bữa cơm đầu năm mới vào lúc 8 - 9 giờ sáng. Ai chưa ăn cơm chưa được ra khỏi nhà đi chơi. Vì người Dao đỏ tâm niệm ngày đầu năm mà nhịn đói thì cả năm xui xẻo hoặc tới nhà khác để ăn uống vào thời điểm này là điều tối kỵ. Sau bữa cơm đầu năm, mọi người có thể đi chơi chúc tết ông bà, anh em, bạn bè…

Ngày đầu năm mới còn là dịp để các cô gái gặp gỡ ngồi học thêu và hát páo dung tạo nên làn điệu mộc mạc đằm thắm, sâu lắng giữa khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ. Các cô gái còn xúng xính trong bộ trang phục rực rỡ, váy, quần khăn đều nổi bật một màu đỏ với đường may thêu cầu kỳ tôn lên vẻ đẹp hồn nhiên, các chàng trai gặp thầy để học làm cúng, học viết và làm lễ cấp sắc, đánh trống chiêng…

Phong tục đón Tết cổ truyền của dân tộc Dao đỏ rất phong phú, đặc sắc, nói lên cội nguồn văn hóa vùng cao, phản ánh cuộc sống mới sinh động và phát triển. Trên đường đổi mới cùng với các dân tộc anh em, người Dao đỏ đang vươn lên, cần cù lao động và sống đoàn kết, tự khẳng định mình để xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc.  

 

 

Bài, ảnh: Hà Huế

 

Tâm tình cô gái Na Hang

Về Na Hang quê anh

Giữa rừng Na Hang