Sau sáp nhập, hai cái tên cũ khép lại để một cái tên mới được mở ra. Nhưng để hai cộng đồng thực sự trở thành một, điều cần “sáp nhập” không chỉ là địa giới, những con đường hay những nóc nhà, mà còn là tình cảm, trách nhiệm và niềm tin của mỗi người dân. Từ câu chuyện ở Thôn 5, xã Nà Hang, có thể nhìn thấy một bài toán lớn hơn của công tác Mặt trận ở cơ sở: làm sao để sự thay đổi về tổ chức trở thành cơ hội củng cố đồng thuận, để “thế trận lòng dân” thêm vững chắc.
Có những sự thay đổi chỉ cần một quyết định là có thể xác lập trên giấy tờ, một địa giới mới được xác định, một cái tên mới được gọi, một tổ chức mới được kiện toàn. Nhưng cũng có những sự thay đổi không thể hoàn thành trong một ngày. Đó là khi những người từng quen với tên thôn cũ bắt đầu làm quen với một cộng đồng mới; khi những mối quan hệ vốn được hình thành qua nhiều năm phải mở rộng hơn; khi những việc trước đây là việc chung của một nhóm người nay trở thành trách nhiệm của một cộng đồng rộng lớn hơn.
Thôn 5, xã Nà Hang hôm nay được hình thành từ Thôn 13 và Thôn Ngòi Nẻ trước đây. Mỗi thôn từng có lịch sử hình thành, những mối quan hệ làng xóm, những thói quen sinh hoạt và những ký ức riêng được vun đắp qua thời gian. Sau sáp nhập, tất cả cùng trở thành Thôn 5. Một cái tên mới, một địa bàn mới, một cộng đồng mới.
Nhưng phía sau sự thay đổi ấy là một câu hỏi không dễ trả lời: Làm thế nào để xây dựng một cộng đồng mới mà không làm mất đi những giá trị tốt đẹp vốn có của mỗi cộng đồng cũ?
Với Thôn 5 sau sáp nhập, địa bàn rộng hơn, dân cư đông hơn, công việc của cán bộ cơ sở cũng nhiều hơn. Nhưng điều khó nhất không nằm ở việc có thêm bao nhiêu hộ dân hay phải quản lý một địa bàn rộng đến đâu. Điều khó hơn là làm sao để người từng sống ở Thôn 13 và người từng sống ở Ngòi Nẻ không còn nghĩ về nhau bằng ranh giới “thôn cũ”, mà cùng nhìn nhận mình là thành viên của một cộng đồng chung.
Nếu có một điều khiến tôi tin rằng sáp nhập thôn không làm mất đi tình làng nghĩa xóm, mà ngược lại có thể mở rộng và làm sâu sắc hơn tình đoàn kết, thì đó chính là những lúc cộng đồng cần nhau.
Trong cuộc sống, không gia đình nào lúc nào cũng thuận lợi. Có lúc ốm đau, hoạn nạn, có lúc mất mát, có lúc một gia đình gặp biến cố mà tự mình khó có thể xoay xở. Những lúc như vậy, ranh giới giữa thôn cũ và thôn mới không còn nhiều ý nghĩa, một lời hỏi thăm, một bó rau, một ngày công, một bàn tay giúp đỡ là hững điều tưởng như nhỏ bé ấy lại có sức mạnh rất lớn.
Một chi tiết khiến tôi nhớ mãi là khi trong thôn có gia đình anh Tiến, chị Tâm. Đây là gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, anh Tiến mắc bệnh hiểm nghèo, cuộc sống vốn đã nhiều thiếu thốn, không có nhà ở, cả gia đình ở trong một gian lớp học của điểm trưởng Tiểu học thị trấn Na Hang thuộc thôn Ngòi Nẻ cũ.
Sau sáp nhập, cán bộ thôn đều là những người mới, trong lòng không khỏi có những băn khoăn: Liệu khi gia đình có việc, bà con có còn gắn bó, sẻ chia như trước?
Rồi ngày ấy xảy ra. Khi gia đình có việc tang, lúc khó khăn nhất, tình làng nghĩa xóm đã cho chúng tôi một câu trả lời thật giản dị mà sâu sắc. Chi hội Phụ nữ đã vận động 95 hội viên đến giúp gia đình. Chỉ trong 2 ngày, chị em đã đóng góp khoảng 150 ngày công, cùng nhau lo việc tang, san sẻ những công việc nặng nhọc với gia đình. Bên cạnh đó, Chi hội còn hỗ trợ 9.500.000 đồng tiền mặt. Con số 95 hội viên, 150 ngày công hay 9.500.000 đồng nếu chỉ nhìn trên giấy có thể chỉ là những con số. Nhưng phía sau những con số ấy là 95 tấm lòng, là những người phụ nữ đã gác lại công việc gia đình, việc đồng áng để đến bên một hội viên lúc hoạn nạn.
Chi hội phụ đến giúp gia đình bếp núc khi gia đình có việc tang
Điều đáng quý hơn là trong những ngày ấy, chẳng ai còn phân biệt người Thôn 13 cũ hay Ngòi Nẻ cũ. Sau sáp nhập, họ đã cùng đứng chung trong một mái nhà “Thôn 5”. Một gia đình có việc cũng trở thành việc chung của cộng đồng.
Có lẽ, đây chính là câu trả lời thuyết phục nhất cho những băn khoăn của cán bộ thôn sau sáp nhập. Đoàn kết không phải là điều gì xa xôi. Đoàn kết đôi khi bắt đầu từ việc biết nhà bên cạnh đang khó khăn, biết một hội viên đang cần mình và sẵn sàng có mặt trong lúc tang gia bối rối, sự có mặt của bà con không chỉ giúp gia đình vơi đi những nhọc nhằn trước mắt, mà còn giúp họ cảm nhận được rằng: mình không bị bỏ lại một mình giữa lúc mất mát.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh: “Đoàn kết là điểm mẹ. Điểm này mà thực hiện tốt thì đẻ ra con cháu đều tốt”[1]. Với Thôn 5, sức mạnh của đoàn kết trước hết được bắt đầu từ những việc cụ thể, từ sự sẻ chia giữa người với người.
Trong những hoàn cảnh ấy, công tác Mặt trận không chỉ là vận động trên giấy. Người cán bộ Mặt trận phải trực tiếp kết nối, phải biết ai có thể giúp việc gì, phải làm sao để sự giúp đỡ đến đúng lúc và quan trọng nhất là không để gia đình gặp khó khăn cảm thấy mình đơn độc. Có lẽ, đây chính là lúc những con số về hộ dân, những ranh giới địa giới hay tên gọi của thôn trở nên nhỏ bé.
Sau sáp nhập, điều ấy càng quan trọng. Địa bàn rộng hơn, số hộ dân nhiều hơn, những mối quan hệ giữa cán bộ với người dân cũng cần được xây dựng lại trên một mặt bằng mới. Muốn người dân tin, cán bộ phải gần dân; muốn dân đồng thuận, cán bộ phải biết lắng nghe và tôn trọng ý kiến của dân.
Cuộc họp tiếp xúc cử tri đầu tiên sau sáp nhập thôn
Ở cơ sở, những quan điểm ấy không phải điều gì xa vời. Đó có thể là một cuộc họp để người dân được nói điều mình còn băn khoăn; là việc cán bộ đến từng hộ để nghe một kiến nghị; cũng có thể đơn giản là biết một gia đình đang khó khăn để kịp thời kết nối sự giúp đỡ.
Người yêu cầu, cán bộ lãnh đạo phải: “Lắng tai nghe ý kiến của đảng viên, của nhân dân, của những người không quan trọng”[2] đó là bí quyết để thắt chặt mối quan hệ máu thịt, tạo lập niềm tin giữ Đảng và Nhân dân. Nhận thức sâu sắc điều đó chúng tôi những cán bộ cơ sở xác định ngay từ đầu là: muốn thôn mới ổn định thì trước hết lòng dân phải thuận; muốn lòng dân thuận thì cán bộ phải gần dân, hiểu dân và biết lắng nghe dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói “Trong công tác Mặt trận, trong công tác Mặt trận, nếu chỉ tuyên truyền một chiều, chỉ thông báo những chủ trương đã có sẵn thì chưa đủ. Người dân cần được nói, được bàn, được tham gia và quan trọng hơn, được thấy mình là chủ thể trong quá trình xây dựng cộng đồng”[3]. Với người làm công tác Mặt trận ở thôn, điều ấy càng có ý nghĩa thiết thực. Bởi chỉ khi thực sự nghe dân nói, cán bộ mới biết dân đang nghĩ gì, cần gì và còn điều gì chưa đồng thuận.
Làm Công tác Mặt trận, tôi hiểu rằng nhiệm vụ của mình không chỉ là tổ chức các cuộc vận động, tuyên truyền chủ trương hay triển khai phong trào. Nhiệm vụ sâu xa hơn là góp phần kết nối con người với con người để sau sáp nhập, cộng đồng không chỉ “đông hơn” mà phải “gắn bó hơn”; không chỉ “rộng hơn” mà phải “mạnh hơn”. Con đường phía trước chắc chắn còn nhiều việc phải làm. Sẽ còn những khó khăn về cơ sở vật chất, đời sống, sinh kế. Sẽ còn những vấn đề phát sinh trong quá trình quản lý địa bàn mới. Sẽ còn yêu cầu phải tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động của Mặt trận và các đoàn thể.
Sau sáp nhất, một không gian cộng đồng rộng hơn cũng đồng nghĩa với việc những tiềm năng, nguồn lực và cách làm của các khu dân cư trước đây có thêm cơ hội được kết nối. Những con đường, nhà văn hóa, các mô hình sản xuất, những kinh nghiệm làm kinh tế của người dân không còn bó hẹp trong ranh giới của từng thôn cũ mà có thể được chia sẻ, hỗ trợ và phát huy trên quy mô rộng hơn. Người biết cách làm kinh tế có thể chia sẻ kinh nghiệm cho người khác; những mô hình hiệu quả có thể được nhân rộng; những hộ còn khó khăn có thêm cơ hội tiếp cận sự hỗ trợ của cộng đồng.
Một thôn mới vì thế không chỉ là sự cộng lại của những con số về dân cư hay diện tích. Đó phải là một cộng đồng mới, nơi mỗi người dân đều có thêm cơ hội phát triển và được hưởng thành quả từ sự phát triển ấy. Đường làng khang trang hơn, sản xuất có thêm hướng đi, các hoạt động cộng đồng sôi nổi hơn, tình làng nghĩa xóm được gắn kết hơn, đó chính là những thước đo gần gũi nhất cho ý nghĩa của việc sáp nhập.
Và sâu xa hơn, mục tiêu cuối cùng của mọi sự thay đổi vẫn là con người. Sáp nhập để tổ chức bộ máy phù hợp hơn, nhưng cũng để mở rộng không gian phát triển; để nguồn lực được tập trung, nhưng cũng để cơ hội đến gần hơn với người dân; để một cộng đồng lớn hơn được hình thành, nhưng quan trọng nhất là để mỗi gia đình có thêm niềm tin vào tương lai, từng bước có cuộc sống đủ đầy, bình yên và hạnh phúc hơn.
Có thể sẽ còn những lúc chưa đồng thuận. Có thể sẽ còn những việc phải chờ đợi. Có thể còn những khoảng cách cần thời gian để lấp đầy. Nhưng chỉ cần người dân được tôn trọng, được lắng nghe, được tham gia; chỉ cần cán bộ thực sự gần dân, nói đi đôi với làm; chỉ cần mỗi người biết đặt việc chung bên cạnh lợi ích của riêng mình, thì khoảng cách ấy sẽ dần được thu hẹp.
Rồi sẽ đến lúc cái tên Thôn 5 không còn được nhắc như một địa danh mới sau sáp nhập, mà trở thành một cái tên thân thuộc – nơi mỗi người đều có phần trách nhiệm, có phần ký ức và có phần tình cảm của mình trong đó và có lẽ, dấu hiệu rõ nhất của một cuộc sáp nhập thành công không nằm ở những con số hay quyết định hành chính mà là một ngày nào đó, khi có việc chung, người dân không còn hỏi: “Người thôn cũ nào sẽ làm?” Họ chỉ hỏi: “Việc của thôn mình, ai cùng làm?”, khi câu hỏi ấy trở thành điều tự nhiên trong mỗi người dân, thì cuộc sáp nhập không chỉ hoàn thành trên bản đồ. Nó đã thực sự hoàn thành trong lòng người.
Từ một thôn mới, một cộng đồng mới được hình thành và từ những cộng đồng biết tin nhau, biết sẻ chia, biết cùng nhau gánh vác việc chung, những viên gạch nhỏ bé ấy sẽ góp phần làm nên một khối đại đoàn kết lớn “Nền có vững nhà mới chắc chắn, gốc có tốt thì cây mới tốt tươi”[4].
Thực hiện: Lê Na
Trích nguồn:
[1] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính tri quốc gia Sự thật, H.2011, t. 10, tr.589.
[2] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự Thật, H.2011, t.5, tr325.
[3] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự Thật, H.2011, t.4, tr534.
[4] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chín trị quốc gia Sự Thật, H.2011, t.9, tr244.
